fbpx İLK AŞK ŞİİRİ | Mamak Havadis

İLK AŞK ŞİİRİ

İnsanlığa ait her şey, yaşamın vazgeçilmezlerinden. Tıpkı bilim gibi, edebiyat gibi. Bu kavramlar neredeyse insanlık kadar eskiler. İlk tekerlek, ilk protez, ilk oyuncak vs. Peki aşk? Ne kadar eski olabilir ki?

 Bu dünyadan aşkı yaşayıp, yaşatan nice şairler geldi geçti. Bilinen ya da bilinmeyen birçok eser verdiler. Sevgiye ve sevgiliye dair aşk şiirleri yazıldı. Birçoğumuz bu aşk şiirlerinden bazılarını ezberledik. Beklide dillendirdik. Sizce insanlık için en eski aşk şiiri ve şairi kimdir?

İnsanlık tarihinin bilinen ilk aşk şiiri Sümerlere ait. Şiir kutsal evlilik törenlerinde söylence haline gelen bir ilahi şeklinde yazılmış.

Diğer uygarlıklara göre tarih sahnesine erken çıkan Sümerler için bu durum pek de şaşılacak gibi değil. Çünkü Sümerler, yazıyı icat ederek, insanlık için büyük bir buluşa imza attılar. Kendi konuştukları dile uygun bir yazı icat edip, tabletlere kazıdılar. İcat ettikleri çivi yazısı onlardan sonra gelen medeniyetler tarafından geliştirilerek, bir müddet daha kullanıldı. Sümerlerin insanlığa katkıları bununla sınırlı değil. Matematik, astronomi ve geometrinin temel taşlarını onlar koydular. Şehir yapılanması ve mimarinin eşsiz eserlerini vererek diğer uygarlıklara örnek teşkil ettiler. Tıb alanında bilgilerin temelini Sümerler attı. Tespit ettikleri hastalıklara ilaç yaptılar. Ayrıca Sümerler tanrılardan tek tanrıya geçişin görüldüğü bir toplum olma özelliğine sahipler.

İnsanlığın ilklerini temsil eden Sümerlere ait her yeni bulgu, batının kökeni konusunun tekrar ele alınmasını gerektirdi. Gün yüzüne çıkarılan bu son bulgular ve çalışmalar, batı medeniyetinin temelinin Yunanlılara dayandığı fikrini sarstı. Bu sayede uygarlıkların kökeni yeniden incelenmeye başlanmış oldu.    

İnsanlığın kültür mirasına sayısız katkıları olan Sümerlere ait ilk aşk şiiri ise Türkiye’de bulunuyor. Şiirin yazıldığı kil tablet,  İstanbul Arkeoloji Müzesinin Eski Şark Eserleri bölümünde yer alıyor. Şiirin yazılı olduğu tablet, 1889 yılında Bağdat’ın 150 kilometre uzağında yer alan Sümer kentlerinden Nippur’da ele geçirildi.  Tablette yazılanlar ilk olarak ABD’li Sümerolog Samuel Noah Kramer tarafından okundu ve bilim dünyasına kazandırıldı. Türkiye’de ise Sümerolog Muazzez İlmiye Çığ tableti Türkçeye çevirdi.

Şiirin hikâyesi ise şöyle; Sümer geleneklere göre Kralın yılda bir kez Bereket ve Aşk Tanrıçası Enlil, adına bir rahiple evlenmesi gerekirdi.  Kutsal bir görev olarak atfedilen tören için bir gelin seçilirdi. Bu törenler için şiirler ve övgüler hazırlanırdı. Dünyanın en eski aşk şiiri işte böyle bir tören için hazırlandı. Şiiri Sümerli şair, Ludingirra hazırladı. Böylece Kral Şusin için seçilen gelin tarafından okunan şiir, tarihe ilk yazılı aşk şiiri olarak geçmiş oldu. 

Sümer kil tabletler edebi ağırlıklı yazılmıştır. Sümer edebiyatında şiir ve övgü önemli bir yer tutar. Tabletlerde edebi bir dil, yüceltme, memnuniyet ve övgü mevcuttur. Örneğine pek az rastlanılan bu aşk şiirinin bilinenin aksine erotik bir aşk şiiri değil, kralın büyüklüğünü ve yüceliğini ifade etmek için yazıldığı açıktır. Türkiye’nin ilk Sümeroloğu Muazzez İlmiye Çığ’ın bu konuda yapmış olduğu tespitler ve çalışmalar önemli. Ona göre; Sümer edebiyatı, sağlam ve dolu bir kültürün edebiyatıdır. Bu şiir, Tevrat’ta geçen Şarkılar Şarkısı şiiri ile benzerlikler taşır.

Yeni bir aşk şiirinin keşfine kadar şairimiz Ludingirra şanını koruyacağa benziyor. Nitekim şiir bilinen ilk aşk şiiri unvanı şimdilik taşıyor. Şiir, meraklılarını İstanbul Arkeoloji Müzesi Eski Şark Eserleri bölümünde bekliyor.

Şiir için Türkiye’nin ilk Sümerologu Muazzez İlmiye Çığ’ın çalışmalarına bakabilirsiniz.